Pod centrum Tarnowskich Gór rozciąga się podziemny labirynt korytarzy i komór wykutych w skale przez kilka pokoleń górników. Zabytkowa Kopalnia Srebra to jedyne w Polsce miejsce, gdzie można zejść 40 metrów pod ziemię, przejść autentycznymi wyrobiskami z XVII i XIX wieku, a do tego przepłynąć łodzią przez podziemne jeziorko. Od 2017 roku obiekt widnieje na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO – i to nie bez powodu.

Kopalnia srebra na liście UNESCO – czym się wyróżnia

Tarnowskie Góry przez wieki były jednym z najważniejszych ośrodków wydobycia kruszców w Europie Środkowej. Srebro stąd trafiało nawet do Chin, gdzie wykorzystywano je do bicia monet, a w XIX wieku miejscowy cynk stanowił niemal połowę światowego zapotrzebowania na ten surowiec. To pokazuje skalę przedsięwzięcia.

Dziś zwiedzający mogą zobaczyć fragment tego górniczego imperium. Trasa turystyczna ma 1740 metrów długości i łączy trzy szyby: Anioł, Żmija i Szczęść Boże. Pod ziemią czeka labirynt wyrobisk o łącznej długości około 150 kilometrów – oczywiście zwiedzający widzą tylko starannie przygotowany fragment, ale już to robi wrażenie.

Co zobaczysz pod ziemią

Zwiedzanie zaczyna się w budynku nadszybia, gdzie mieści się centrum edukacji. Tutaj można zobaczyć, jak działała pierwsza na Górnym Śląsku maszyna parowa z XVIII wieku oraz oryginalne narzędzia górnicze. Po założeniu kasku następuje zjazd windą na głębokość 40,5 metra.

Na dole czekają trzy główne komory. Pierwsza – Srebrna – ma 500 metrów kwadratowych i zachowała się w stanie niemal pierwotnym. Odtworzono tu stanowisko pracy gwarków (tak nazywano tarnogórskich górników) z drewnianymi wózkami z końca XVIII wieku, załadowanymi urobkiem. Na ścianach wiszą górnicze kaganki, a odpowiednie oświetlenie wydobywa z mroku kolejne fragmenty wnętrza.

W przedniej części komory widać lej krasowy w kształcie dzwonu – gruszy o średnicy 9 metrów u podstawy. Według przekazów został zasypany podczas eksploatacji niepotrzebnym dolomitem, ale jego głębokość pozostaje nieznana. Komora Niska to z kolei gigantyczne pomieszczenie o powierzchni 2000 metrów kwadratowych, ale wysokości zaledwie jednego metra – trzeba się tu poruszać niemal na czworakach.

W kopalni znajduje się Źródełko z krystalicznie czystą wodą – to efekt naturalnej filtracji przez warstwy skalne. Woda ta jest pitna i od wieków fascynowała górników.

Przeprawa łodzią przez podziemne jeziorko

Największą atrakcją dla wielu osób jest przepłynięcie fragmentem chodnika wodnego. To 270 metrów trasy podziemnym korytarzem zalanym wodą gruntową na głębokość około 80 centymetrów. Łódź przemierza ciemny tunel, gdzie słychać tylko plusk wiosła i krople spadające ze sklepienia. Takie przeżycie trudno dostać gdzie indziej w Polsce – to jedyne miejsce, gdzie można popłynąć łodzią pod ziemią w dawnej kopalni.

Chodnik wodny powstał w wyniku zalania części wyrobisk przez wody gruntowe. Górnicy przez wieki zmagali się z problemem nadmiaru wody – stąd powstał cały system odwadniania, który również został wpisany na listę UNESCO jako część wpisu o nazwie „Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku wraz z systemem gospodarowania wodami podziemnymi w Tarnowskich Górach”.

Historia kopalni Fryderyk i tarnogórskiego górnictwa

Obecna trasa turystyczna to fragment dawnej Królewskiej Kopalni Fryderyk (Friedrichsgrube), która funkcjonowała od 1784 roku. Wyrobiska pochodzą jednak z różnych okresów – najstarsze z XVII wieku, najmłodsze z XIX stulecia. W 1976 roku udostępniono pierwszy fragment podziemi dla zwiedzających, tworząc Zabytkową Kopalnię Srebra.

Górnictwo kruszcowe w Tarnowskich Górach miało ogromne znaczenie dla rozwoju całego regionu. Miejscowi górnicy wypracowali unikalne techniki eksploatacji i odwadniania, które później stosowano w innych kopalniach w Europie. Stropy wzmacniano obudową kotwową – ślady tej technologii widać do dziś w Komorze Srebrnej.

Dla kogo jest ta atrakcja

Kopalnia przyciąga bardzo różne grupy. Rodziny z dziećmi traktują to jako przygodę – zjazd windą, spacer w kaskach, przeprawa łodzią. Dzieci zwykle są zachwycone, choć najmłodsze mogą się przestraszyć ciemności i wilgoci.

Miłośnicy historii i techniki znajdą tu mnóstwo szczegółów do analizy – od konstrukcji szybów po metody wydobycia. Przewodnicy opowiadają o życiu górników, zarobkach, warunkach pracy. Można też przyjść po prostu z ciekawości, żeby zobaczyć coś zupełnie innego niż typowe muzeum.

Pod ziemią panuje stała temperatura około 14-16 stopni Celsjusza i wysoka wilgotność. Warto ubrać się odpowiednio – nawet latem przyda się bluza lub kurtka. Trasa nie jest szczególnie wymagająca fizycznie, ale trzeba liczyć się z nierównymi powierzchniami i schodami.

W XIX wieku cynk wydobywany w Tarnowskich Górach stanowił prawie połowę globalnego zapotrzebowania na ten surowiec. Miasto było wówczas jednym z najważniejszych ośrodków przemysłowych w Europie.

Multimedialne Muzeum Górnictwa i Skansen Maszyn Parowych

W budynku nadszybia znajduje się Multimedialne Muzeum Górnictwa, gdzie można pogłębić wiedzę przed lub po zwiedzaniu podziemi. Ekspozycja pokazuje historię tarnogórskiego górnictwa, prezentuje narzędzia, mapy, dokumenty.

Na zewnątrz, na obszarze około hektara, rozciąga się Skansen Maszyn Parowych. Zgromadzono tu kilkanaście zabytkowych maszyn, które kiedyś napędzały przemysł – potężne konstrukcje, które robią wrażenie nawet na osobach niezainteresowanych techniką. To dobry punkt do spaceru po zwiedzaniu podziemi.

Praktyczne informacje – ceny, godziny otwarcia, dojazd

Bilet normalny do Zabytkowej Kopalni Srebra kosztuje 84 zł, ulgowy 73 zł (ceny z 2026 roku). Dostępny jest też bilet łączony z pobliską Sztolnią Czarnego Pstrąga – to druga część systemu podziemnego Tarnowskich Gór, również wpisana na listę UNESCO. Pakiet UNESCO jest opłacalny, jeśli planuje się zwiedzić oba obiekty.

Kopalnia znajduje się przy ulicy Szczęść Boże 81. Z centrum Tarnowskich Gór można dojechać autobusami linii 142 i 749. Dla zmotoryzowanych jest parking przy obiekcie.

Godziny otwarcia zależą od sezonu – kopalnia jest czynna przez cały rok, ale warto sprawdzić aktualny rozkład na stronie kopalniasrebra.pl. Zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem i trwa około 1,5-2 godzin. Dla grup konieczna jest rezerwacja, indywidualni zwiedzający mogą dołączyć do wycieczek o ustalonych godzinach.

Kontakt: telefon +48 32 285 49 96, email [email protected]. Płatności można dokonać gotówką, kartą lub przez internet na stronie bilety.kopalniasrebra.pl.

Na samo zwiedzanie warto zarezerwować około 2-3 godzin, licząc muzeum i skansen. Jeśli dodać Sztolnię Czarnego Pstrąga, która znajduje się w innej części miasta, trzeba przeznaczyć pół dnia. Oba obiekty razem dają pełny obraz tarnogórskiego górnictwa i systemu wodnego, który zadziwił ekspertów UNESCO na tyle, że przyznali mu miejsce na prestiżowej liście.