Czterdzieści dwa metry nad ziemią, 176 schodów do pokonania i widok na Chorzów z perspektywy, jakiej nie znajdziesz nigdzie indziej w mieście. Szyb Prezydent to żelbetowa wieża wyciągowa z lat 30. XX wieku, która przez dziesięciolecia służyła kopalni węgla kamiennego, a dziś stanowi jeden z najciekawszych punktów widokowych w regionie. To miejsce, gdzie historia górnictwa spotyka się z nowoczesną przestrzenią publiczną.
Wieża góruje nad kompleksem Sztygarka przy ulicy Tadeusza Kościuszki, tuż przy granicy Chorzowa Starego. Nocą iluminacja sprawia, że konstrukcja robi wrażenie z daleka, za dnia przyciąga tych, którzy chcą zobaczyć Górny Śląsk z lotu ptaka. Nie każdy wie, że to właśnie tutaj znajdowała się jedna z najstarszych kopalń w regionie.
Historia kopalni i wieży wyciągowej
Początki górnictwa w tym miejscu sięgają 1791 roku, kiedy pod nazwą Prinz Carl zu Hessen rozpoczęto wydobycie węgla. Przez kolejne dekady kopalnia rozrastała się, zmieniała nazwy i właścicieli. W 1937 roku szyb otrzymał imię Prezydent na cześć Ignacego Mościckiego, ówczesnego prezydenta RP, który był związany z Chorzowem.
Sama wieża wyciągowa powstała w 1933 roku według projektu inżyniera Ryszarda Heilemana. To konstrukcja żelbetowa, co na tamte czasy było rozwiązaniem nowatorskim – większość wież szybowych budowano ze stali. Wyposażono ją w dwa koła linowe o średnicy 5,5 metra, dzięki którym kopalnia mogła wydobywać ponad 320 ton węgla na godzinę. Była to jedna z najnowocześniejszych instalacji tego typu w Europie międzywojennej.
Wieża zachowała szablonową formę wieży jednozastrzałowej, ale wykonana została z żelbetu zamiast tradycyjnej stali. To właśnie ta nietypowa konstrukcja sprawiła, że obiekt wpisano do rejestru zabytków w 2008 roku.
Kopalnia działała do 1993 roku. Po zakończeniu wydobycia większość budynków rozebrano, ale pozostały najcenniejsze obiekty: wieża wyciągowa, budynek dyrekcji, dawne kasino, dom sztygarów czy budynek straży pożarnej. W 2009 roku przeprowadzono remont wieży i rewitalizację całego terenu, a rok później obiekt znalazł się na Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego.
Taras widokowy na wysokości 34 metrów
W 2014 roku otwarto taras widokowy, który zmienił charakter miejsca. Do tego czasu wieżę można było podziwiać tylko z zewnątrz, teraz zwiedzający mogą wejść do środka i wspiąć się na sam szczyt.
Taras znajduje się na wysokości 34 metrów, tuż pod kołami wyciągowymi. Prowadzi do niego 176 schodów w osłoniętej klatce schodowej. Powierzchnia tarasu to 16 metrów kwadratowych, jednocześnie może przebywać na nim maksymalnie 20 osób. Z góry rozpościera się panorama Chorzowa, widać Park Śląski, zabudowę miasta i zieleń, której – jak mówią odwiedzający – z dołu nie sposób dostrzec w takiej ilości.
Wejście na wieżę wymaga pewnej kondycji, ale schody są wygodne i bezpieczne. Dla dzieci to przygoda, dla dorosłych szansa na zobaczenie miasta z zupełnie innej perspektywy.
Kompleks Sztygarka – więcej niż tylko wieża
Szyb Prezydent to część większego kompleksu Sztygarka, który powstał na terenie dawnej kopalni. Obok wieży znajdują się zaadaptowane budynki pokopalniane, w których dziś funkcjonuje hotel, restauracja i przestrzenie kulturalne.
Restauracja Prezydent mieści się w byłej kantynie dla inżynierów i sztygarów. To miejsce z charakterem – industrialne wnętrza przypominają o górniczej przeszłości, a menu przyciąga zarówno turystów, jak i mieszkańców Chorzowa. W dawnym Magazynie Ciekłego Powietrza, który wcześniej służył jako łaźnia wojskowa i skraplarnia, organizuje się wydarzenia kulturalne i spotkania.
Teren wokół wieży został zagospodarowany z myślą o rodzinach. Jest tu plac zabaw dla dzieci z drewnianymi konstrukcjami, zjeżdżalniami i linowymi instalacjami do wspinaczki. Starsze dzieci i młodzież korzystają ze skateparku, gdzie można ćwiczyć triki na deskorolce lub rolkach. Dookoła rozstawiono ławki, założono trawniki, a w nawierzchnię wkomponowano symbole górnicze – młoty, kilof, lampki.
Całe zagospodarowanie terenu utrzymano w industrialnym stylu – betonowe płyty, żwirowe place, stalowe elementy małej architektury harmonijnie współgrają z charakterem miejsca i przypominają o jego poprzemysłowej historii.
Dla kogo to miejsce?
Szyb Prezydent sprawdzi się jako cel spaceru dla praktycznie każdego. Rodziny z dziećmi znajdą tu plac zabaw i przestrzeń do odpoczynku, miłośnicy historii i techniki docenią zabytkową konstrukcję i możliwość wejścia na taras widokowy. Młodzież chętnie korzysta ze skateparku, a osoby szukające spokoju mogą po prostu usiąść na ławce i podziwiać wieżę od zewnątrz.
Warto też pamiętać, że obiekt ma znaczenie edukacyjne – organizowane są tu lekcje historii dla szkół, podczas których uczniowie dowiadują się o górnictwie na Górnym Śląsku i przemianach, jakie przeszedł region.
Informacje praktyczne – ceny, godziny otwarcia, dojazd
Taras widokowy na wieży Szybu Prezydent jest otwarty sezonowo, zazwyczaj od wiosny do jesieni. W miesiącach zimowych punkt widokowy jest zamknięty ze względów bezpieczeństwa i warunków pogodowych. Warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia przed wizytą, ponieważ mogą się zmieniać w zależności od sezonu i pogody.
Teren kompleksu Sztygarka jest dostępny bezpłatnie – można spacerować po okolicy, korzystać z placu zabaw i podziwiać wieżę z zewnątrz. Wejście na taras widokowy jest płatne, choć ceny są symboliczne i przystępne dla rodzin.
Dojazd do Szybu Prezydent jest prosty. Obiekt znajduje się przy ulicy Tadeusza Kościuszki w Chorzowie, w pobliżu centrum miasta. Można dojechać komunikacją miejską – kilka linii autobusowych i tramwajowych zatrzymuje się w okolicy. Dla zmotoryzowanych dostępny jest parking przy kompleksie.
Na zwiedzenie wieży i spacer po terenie warto zarezerwować około godziny, może nieco więcej, jeśli planuje się dłuższy odpoczynek na placu zabaw lub w restauracji. Połączenie z wizytą w pobliskim Parku Śląskim to dobry pomysł na całodniową wycieczkę po Chorzowie.
Szyb Prezydent po zmroku
Wieża robi wrażenie nie tylko za dnia. Wieczorem włącza się iluminacja, która podkreśla bryłę konstrukcji i sprawia, że obiekt jest widoczny z daleka. To dobry punkt orientacyjny dla mieszkańców i ciekawy akcent w nocnej panoramie miasta. Fotografie nocnej wieży często pojawiają się w materiałach promocyjnych Chorzowa – i nie bez powodu.
Szyb Prezydent to przykład udanej rewitalizacji terenu poprzemysłowego. Zamiast zostawić obiekt na pastwę czasu lub go zburzyć, miasto zdecydowało się nadać mu nowe życie. Dziś to miejsce, gdzie historia jest namacalna, a jednocześnie funkcjonalne – służy mieszkańcom i turystom, łączy pokolenia i przypomina o korzeniach regionu.