Muzeum Górnośląskie w Bytomiu to jedna z tych instytucji, które pokazują, że regionalne muzeum wcale nie musi być nudne. Od ponad wieku zbiera wszystko, co składa się na tożsamość Górnego Śląska – od prehistorycznych narzędzi po współczesne malarstwo, od stroju ludowego po dokumenty z czasów powstań. Mieści się w dwóch budynkach: modernistycznym gmachu przy placu Sobieskiego i XIX-wiecznej kamienicy przy ulicy Korfantego.
Historia muzeum – od pasjonatów do regionalnej potęgi
Wszystko zaczęło się w 1910 roku, kiedy grupa lokalnych entuzjastów założyła Bytomskie Towarzystwo Historyczne i Muzealne. Na początku zbiory wędrowały z miejsca na miejsce, ale systematycznie rosły – głównie dzięki prywatnym kolekcjom i archiwum miejskiemu. W 1922 roku placówka zyskała na znaczeniu na tyle, że umieszczono w niej referenta do spraw zabytków archeologicznych dla całej Prowincji Górnośląskiej.
Przełomowy był rok 1929, kiedy rozpoczęto budowę nowego gmachu według projektu Alberta Stütza i Herberta Hettlera. Zamierzenia były ambitne, ale światowy kryzys ekonomiczny pokrzyżował plany – budynek powstał tylko w połowie. Dolne kondygnacje zajęły Miejska Kasa Oszczędności i Biblioteka Miejska, co było dość nietypowym rozwiązaniem dla muzeum.
Oficjalne otwarcie Górnośląskiego Muzeum Krajowego nastąpiło 24 października 1932 roku. Po wojnie placówka została upaństwowiona i przez dekady pełniła rolę muzeum okręgowego, centralnej instytucji dla całego górnośląskiego muzealnictwa. Od 1999 roku działa jako samorządowa instytucja kultury województwa śląskiego.
Co zobaczysz w Muzeum Górnośląskim
Muzeum działa w oparciu o pięć działów merytorycznych, z których każdy oferuje coś innego. Dział Archeologii pokazuje ślady najdawniejszych mieszkańców regionu – od narzędzi krzemiennych po średniowieczne przedmioty codziennego użytku. To dobry punkt wyjścia, żeby zrozumieć, jak długą historię ma ten teren.
Dział Etnografii przenosi w czasy przełomu XIX i XX wieku, gdy Śląsk przechodził gwałtowną industrializację. Można tu zobaczyć, jak wyglądało życie zwykłych ludzi w okresie rewolucji przemysłowej – stroje regionalne, narzędzia pracy, przedmioty z gospodarstw domowych. Nie każdy wie, że muzeum przygotowało nawet publikację poświęconą górnośląskim strojom ludowym, która stała się pozycją obowiązkową dla miłośników kultury regionu.
Dział Przyrody to przestrzeń dla tych, którzy chcą poznać lokalną faunę i florę. Ekspozycja pokazuje mieszkańców lasów, mokradeł, pól i wód Górnego Śląska. Przygotowywana jest nowoczesna wystawa stała o powierzchni 600 metrów kwadratowych pod tytułem „Środowiska przyrodnicze Górnego Śląska”.
Galeria Malarstwa Polskiego – perełka zbiorów
Jeśli interesuje cię sztuka, Dział Sztuki to miejsce, w którym spędzisz najwięcej czasu. Dysponuje ponad 12 tysiącami dzieł, a w zmodernizowanej Galerii Malarstwa Polskiego prezentowanych jest 155 starannie dobranych eksponatów.
Kolekcja obejmuje niemal wszystkie ważne nurty w polskiej sztuce. Są tu portrety późnego klasycyzmu i biedermeierowskiego realizmu mieszczańskiego – prace Kazimierza Wojniakowskiego, Karola Schweikarta czy braci Reichanów. Romantyzm reprezentują dzieła Artura Grottgera i Piotra Michałowskiego, a realizm drugiej połowy XIX wieku pokazują głównie pejzaże, sceny rodzajowe i portrety.
Szczególną uwagę zwracają rzeźby Stanisława Szukalskiego, znane na całym świecie. Są też prace awangardowej Grupy Krakowskiej (Leopold Lewicki, Bolesław Stawiński, Sasza Blonder) oraz unikalne „Kompozycje heliograficzne” Karola Hillera z lat 1934-1939. Ekspozycję zamykają dzieła reprezentatywne dla polskiej plastyki lat 40. XX wieku.
Muzeum posiada specjalistyczną bibliotekę liczącą około 61 tysięcy woluminów – to prawdziwa skarbnica dla badaczy i pasjonatów historii Górnego Śląska.
Dwie siedziby, podwójne możliwości
Muzeum funkcjonuje w dwóch lokalizacjach. Główny gmach przy placu Jana III Sobieskiego 2 to funkcjonalistyczny budynek z lat 1929-1930, wpisany do rejestru zabytków. To ciekawy przykład architektury, która łączy dwie zupełnie różne funkcje – muzealną i bankową.
Druga siedziba mieści się przy ulicy Wojciecha Korfantego 34, w eklektycznym budynku z końca XIX wieku, będącym dawną siedzibą starostwa powiatowego. Tam znajduje się między innymi Sala Gorczyckiego, w której regularnie odbywają się koncerty muzyki klasycznej.
Muzeum prowadzi bogaty program wystaw czasowych w obu lokalizacjach. Warto sprawdzić kalendarz wydarzeń przed wizytą – często można trafić na ciekawe ekspozycje tematyczne czy spotkania edukacyjne.
Dla kogo jest to muzeum
To miejsce dla każdego, kto chce zrozumieć Górny Śląsk – jego historię, kulturę, przyrodę. Rodziny z dziećmi znajdą tu ekspozycje przyrodnicze i archeologiczne, które są na tyle przystępne, że zainteresują młodszych zwiedzających. Miłośnicy sztuki docenią bogatą kolekcję malarstwa polskiego, która pod względem jakości i różnorodności może konkurować z dużymi muzeami w Polsce.
Osoby zainteresowane etnografią i historią lokalną znajdą tu materiały, których nie zobaczą nigdzie indziej. Muzeum od lat prowadzi działalność naukową – otrzymało nawet kategorię C od Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego jako jednostka naukowa.
W 2016 roku Uniwersytet Śląski w Katowicach uhonorował muzeum nagrodą „Praktykodawca Roku Województwa Śląskiego” za przygotowanie praktyk dla studentów biologii i ochrony środowiska.
Informacje praktyczne – godziny, ceny, dojazd
Godziny otwarcia: Muzeum jest nieczynne w poniedziałki. We wtorki i piątki otwarte od 9:00 do 15:00, w środy i czwartki od 12:00 do 18:00. W soboty można zwiedzać od 11:00 do 16:00, a w niedziele od 12:00 do 17:00.
Lokalizacja: Główna siedziba znajduje się przy placu Jana III Sobieskiego 2 w centrum Bytomia. Druga lokalizacja to ulica Wojciecha Korfantego 34. Obie są łatwo dostępne komunikacją miejską – do centrum Bytomia dojeżdża wiele linii autobusowych i tramwajowych.
Czas zwiedzania: Na spokojne obejrzenie głównych ekspozycji warto zarezerwować około godziny. Jeśli interesuje cię szczegółowe poznanie kolekcji malarstwa lub chcesz odwiedzić obie siedziby, zaplanuj 2-3 godziny.
Kontakt: Telefon: +48 32 281 82 94, e-mail: [email protected]. Szczegółowe informacje o cenach biletów i aktualnych wystawach znajdziesz na stronie www.muzeum.bytom.pl.
Muzeum Górnośląskie to miejsce, które pokazuje Bytom i cały region od strony, której nie zobaczysz w przewodnikach turystycznych. Warto zajrzeć, zwłaszcza jeśli planujesz dłuższy pobyt w mieście i chcesz zrozumieć, co kształtowało tę część Polski przez ostatnie wieki.